تأثیر ورزش بر ذهنیت ورزشکار
قسمت دوم
ورزش، انگیزش و جهتگیری هدف
بر اساس نظریه خودتعیینگری، کیفیت انگیزش به میزان ارضای سه نیاز روانشناختی بستگی دارد:
خودمختاری: احساس انتخاب و مشارکت در تصمیمگیری
شایستگی: احساس توانایی و پیشرفت
ارتباط: احساس تعلق و رابطه حمایتکننده با دیگران
وقتی محیط تمرینی این سه نیاز را تأمین کند، انگیزش درونی، استمرار و بهزیستی ورزشکار افزایش مییابد.
جهتگیری تکلیفمحور
در این حالت، ورزشکار موفقیت را بر اساس یادگیری، تلاش، تسلط بر مهارت و پیشرفت فردی ارزیابی میکند.
جهتگیری خودمحور یا نتیجهمحور
در این حالت، موفقیت عمدتا بر اساس برتری بر دیگران تعریف میشود.
رقابت و نتیجهگرایی ذاتا منفی نیستند، اما اگر ارزش ورزشکار فقط به پیروزی وابسته شود، احتمال اضطراب رقابتی، ترس از شکست و رفتارهای ناسالم افزایش مییابد. محیط مطلوب باید نتیجهگرایی را با تأکید بر فرایند، رشد و اخلاق ورزشی متعادل کند.
ورزش و تنظیم هیجان
ورزشکار در تمرین و مسابقه با هیجانهایی مانند اضطراب، خشم، هیجانزدگی، ناامیدی و ترس مواجه میشود. تجربه مکرر این موقعیتها، در صورت وجود آموزش و حمایت مناسب، میتواند توانایی تنظیم هیجان را تقویت کند.
راهبردهای مؤثر عبارتاند از:
تنفس دیافراگمی
آرامسازی تدریجی عضلات
تصویرسازی ذهنی
خودگویی هدایتشده
بازسازی شناختی
تمرکز بر نشانههای قابلکنترل
پذیرش هیجان بهجای سرکوب کامل آن
ایجاد برنامه پیش از عملکرد
هدف لزوما حذف اضطراب نیست. مقدار و تفسیر اضطراب اهمیت دارد. ورزشکار باید بتواند سطح برانگیختگی خود را متناسب با نوع رشته و شرایط مسابقه تنظیم کند.
تأثیر ورزش بر کارکردهای شناختی
فعالیت بدنی منظم میتواند با بهبود برخی کارکردهای شناختی همراه باشد، از جمله:
توجه انتخابی
حافظه کاری
سرعت پردازش اطلاعات
بازداری پاسخهای نامناسب
انعطافپذیری شناختی
تصمیمگیری در موقعیتهای پیچیده
در ورزشهای باز مانند فوتبال، بسکتبال و تنیس، ورزشکار باید اطلاعات محیطی را سریع پردازش و تصمیم خود را مرتب اصلاح کند. در ورزشهای بسته مانند تیراندازی، ژیمناستیک یا برخی مواد دوومیدانی، کنترل توجه، ثبات اجرای مهارت و مدیریت افکار مزاحم اهمیت بیشتری دارد.
با این حال، میزان این آثار به عواملی مانند سن، وضعیت آمادگی، نوع و شدت تمرین، خواب، تغذیه و تفاوتهای فردی بستگی دارد.
ورزش و تابآوری روانشناختی
تابآوری توانایی سازگاری مؤثر با فشار، شکست، آسیب یا تغییرات دشوار است. ورزش میتواند از طریق تجربه کنترلشده دشواریها، تابآوری را افزایش دهد.
مسیر احتمالی این فرایند عبارت است از:
چالش ← تلاش ← بازخورد ← اصلاح راهبرد ← پیشرفت ← افزایش احساس توانمندی
تابآوری به معنی بیاحساسی، تحمل نامحدود فشار یا نادیدهگرفتن آسیب روانی نیست. ورزشکار تابآور نیز ممکن است اضطراب، ناراحتی یا ناامیدی را تجربه کند، اما از منابع فردی و اجتماعی برای سازگاری استفاده میکند.
سرسختی ذهنی
سرسختی ذهنی معمولا به توانایی حفظ تمرکز، اعتماد، انگیزش و کنترل نسبی در شرایط دشوار اشاره دارد. مؤلفههای رایج آن شامل موارد زیر است:
تعهد به هدف
کنترل توجه
اعتماد به توانایی
پذیرش چالش
استمرار در شرایط فشار
بازیابی روانی پس از اشتباه
سرسختی ذهنی نباید با تمرینکردن هنگام آسیب، سرکوب هیجان، پرخاشگری یا خودداری از دریافت کمک روانشناختی یکسان دانسته شود. تلقی افراطی از «سختبودن» میتواند سلامت ورزشکار را به خطر اندازد
تهیه کننده مریم محمدی روانشناس هیات پزشکی ورزشی استان یزد
ارسال نظر